Trúc Phương/Người Việt
Việc “đổi màu” tại Texas là sự kiện quan trọng, nếu không nói là quan trọng nhất, trong cơn sóng thần màu xanh lột xác gần như toàn diện sân khấu chính trị Mỹ sau cuộc bầu cử giữa kỳ 2026. Ba thập niên ròng rã, phe Dân Chủ Texas luôn bất thành trong lật đổ Cộng Hòa. Kể từ năm 1994 – thời điểm mà hơn 40% cư dân Texas hiện nay thậm chí chưa chào đời, Dân Chủ không giành được bất kỳ vị trí dân cử cấp tiểu bang nào.
Thế mà, như được “phù phép,” “Texas đã chuyển sang xanh. Thật khó để thốt lên câu nói đó” – Thượng Nghị Sĩ Ted Cruz than thở – “Tính đến hôm nay, tôi là giới chức dân cử duy nhất còn tại vị của Cộng Hòa trên toàn tiểu bang Texas. Tôi chưa bao giờ nghĩ mình phải nói ra điều này.”
Dân chủ đã thắng những gì ở Texas? Họ giành ghế Thượng Viện liên bang; Giành chức thống đốc; Giành chức phó thống đốc; Giành toàn bộ chức vụ hành pháp cấp tiểu bang; Chiếm Hạ Viện Texas sau hơn hai thập niên; Bốn ứng viên tranh cử Tối Cao Pháp Viện Texas đều thắng. Còn nhiều nữa…
Không có nghị trình nào mà Texas không đóng vai trò quyết định đối với một phần vận mệnh nước Mỹ. Texas có dân số trẻ hơn và đa dạng hơn nhiều so với cả nước. Tốc độ tăng trưởng cũng nhanh hơn hầu hết mọi nơi khác. Là thành trì bảo thủ có tầm ảnh hưởng lớn nhất, nhiều chính sách Texas những năm gần đây đã lan rộng toàn quốc. Giới tỷ phú trong lĩnh vực dầu khí và công nghệ ở Texas luôn rót tiền đậm cho các chiến dịch cổ xúy phong trào bảo thủ trên khắp nước Mỹ. Chẳng phải tự nhiên mà Texas được mệnh danh là “cây ATM của đảng Cộng Hòa.” Và cũng không tự nhiên khi Ted Cruz nói: “Nếu Texas sụp đổ, mọi thứ sẽ thay đổi.”
Từ một kẻ “vô danh”
Nếu không kể James Talarico – vừa đắc cử ghế thượng nghị sĩ liên bang, Gina Hinojosa là một trong những nhân vật mới “hot” nhất sân khấu chính trị quốc gia. Cách đây chỉ một năm, chẳng ai biết bà là ai. 52 tuổi, là luật sư chuyên về luật lao động, Hinojosa bắt đầu tham chính năm 2012 khi tranh cử Hội Đồng Giáo Dục Austin, trong bối cảnh việc cắt giảm ngân sách đe dọa đóng cửa trường tiểu học nơi con trai bà theo học. Năm 2015, bà được bổ nhiệm làm chủ tịch hội đồng nói trên. Năm 2016, Hinojosa tranh cử và giành được ghế dân biểu tiểu bang.
Khi cuộc bầu cử giữa kỳ đến gần, giới lãnh đạo Dân Chủ tại Texas lập danh sách ứng viên tiềm năng để tranh hai ghế quan trọng: Thượng viện liên bang và thống đốc. James Talarico được chọn tranh cử thượng viện liên bang. Với ghế thống đốc, không ai dám đương đầu Greg Abbott – gương mặt Cộng Hòa sừng sỏ không chỉ “hét ra lửa, xịt ra khói” ở Texas mà còn có sức ảnh hưởng trên cả nước. Abbott từng chiến thắng với cách biệt hai con số trong cả ba kỳ tranh cử thống đốc.
Dù có năm nhiệm kỳ làm dân biểu tiểu bang đại diện cho Austin, Hinojosa chưa bao giờ là gương mặt đáng chú ý. Bản thân Hinojosa không hề mơ tưởng ghế thống đốc. Ban đầu, bà cân nhắc chạy đua vào chức kiểm soát viên tiểu bang (state comptroller – chịu trách nhiệm giám sát tài chính ngân sách tiểu bang). Bà gặp vài người, thuyết phục họ đấu với Abbott. Không ai đồng ý. Tại một tiểu bang mà ghế thống đốc luôn thuộc về Cộng Hòa từ năm 1995 đến nay, việc “đổi màu” ghế thống đốc là ý tưởng có phần hoang đường.
Cuối cùng, Hinojosa tự bước ra đường đua, với tâm thế chẳng có gì để mất. Abbott không thèm để mắt đến bà. Suốt nhiều tháng, Abbott hành xử như thể trên đời này chẳng có ai là Hinojosa. Tháng Năm, khi cựu Tổng Thống Barack Obama đến một tiệm taco ở Austin cùng với James Talarico và Gina Hinojosa, đội ngũ tranh cử của Abbott đăng bức ảnh ghi lại sự kiện trên để châm chọc. Tấm hình chỉ có Talarico và Obama.
Một chiến lược tranh cử thông minh
Tính đến Tháng Mười, Abbott, được Elon Musk hỗ trợ hơn $200 triệu, chi gấp 10 so với Hinojosa. Phần mình, Hinojosa xoay xở đủ mọi cách, từ vay mượn, kêu gọi quyên góp đến tận dụng mọi nguồn lực để có từng đồng. Mọi thứ tưởng chừng đã quá muộn và không thể vượt qua đối với bà…
Tuy nhiên, lịch sử không được viết bằng tiền. Chuck Rocha, cố vấn chiến dịch tranh cử của Hinojosa, nói: “Tôi từng giúp những chàng David bé tí ném đá vào mọi gã khổng lồ Goliath mà chúng tôi gặp, nhưng trong hầu hết trường hợp, câu chuyện của chúng tôi không kết thúc có hậu như trong Kinh Thánh. Với Hinojosa, bà ấy bắt đầu từ con số không, không tiền bạc, không tên tuổi, vậy mà cuối cùng xây dựng nên một chiến dịch mạnh đến mức khiến một thống đốc đương nhiệm từng nắm quyền ba nhiệm kỳ phải rơi vào thế bị dồn ép. Đây là điều chưa từng thấy.”
Thành công gặt hái được là nhờ Hinojosa khôn khéo việc chọn chiến lược. Dù là một trong những người có tư tưởng tự do nhất tại Hạ Viện Texas suốt năm nhiệm kỳ, Hinojosa, khi tranh cử thống đốc, bắt đầu định hình lại bản thân. Khi Abbott công kích lập trường ủng hộ LGBTQ+ của bà, gọi bà là “Gina biến đổi giới tính” (Gender Bender Gina), Hinojosa đáp trả rằng bà chỉ là “người mẹ, người con của Texas, và là thống đốc tương lai.” Kệ xác việc bị dán nhãn là thành phần “woke,” Hinojosa dành toàn bộ chiến dịch tập trung vào thực tế khó khăn của người lao động.
Hinojosa cho rằng cử tri đã quá mệt mỏi “lao vào những cuộc tranh cãi đầy cảm xúc và căng thẳng,” và Dân Chủ quá phí thời gian vào các cuộc tranh luận tư tưởng. Có quá nhiều vấn đề đáng để tập trung. Texas là tiểu bang có tỷ lệ cư dân không có bảo hiểm y tế cao nhất nước. Cứ sáu gia đình thì có một gia đình không đủ khả năng lo bữa ăn hàng ngày. Tỷ lệ bị cắt điện tại Texas thuộc hàng cao nhất nước Mỹ. Cảnh hàng người dài dằng dặc bên ngoài các trung tâm huyết tương là chuyện thường ngày. Việc người dân phải bán máu để có tiền mua thức ăn là vấn đề không thể tảng lờ.
Hinojosa cũng không thể tảng lờ trước thực tế rằng học sinh tại hơn 180 học khu ở Texas hiện chỉ đến trường bốn ngày mỗi tuần. Bà nói: “Điều tôi mong muốn cũng chính là điều mà các bà mẹ MAGA mong muốn. Họ muốn có giáo viên giỏi trên lớp, muốn sĩ số lớp ít hơn, và muốn có ngôi trường tốt ngay tại khu dân cư mình.” Hiện tại, các trường học trên khắp tiểu bang vẫn chật vật giữ chân giáo viên.
Thời còn làm việc tại Hạ Viện tiểu bang, Hinojosa kiên quyết chống lại một trong những đề xuất gây tranh cãi nhất của Abbott: Dự luật phiếu mua dịch vụ giáo dục (voucher). Đó là cơ chế chuyển hàng trăm triệu đô la tiền thuế vào các trường tư thục. Một số chính trị gia Cộng Hòa cũng bất mãn chính sách này. Tỷ phú Jeffrey Yass từ Pennsylvania đã bỏ ra hơn $12 triệu để giúp Abbott tư nhân hóa hệ thống trường học tại Texas. Dự luật trên cuối cùng được thông qua vào năm 2025.
Phần mình, Elon Musk chi ít nhất $212 triệu cho Abbott để duy trì chính sách hỗ trợ giới tỷ phú công nghệ tại Texas. Musk thậm chí muốn mua cả một công viên tiểu bang để mở rộng quy mô công ty vũ trụ của đương sự. Abbott ban hành loạt chính sách giúp các trung tâm dữ liệu của công nghiệp AI phát triển thoải mái, với những khoản miễn thuế trị giá khoảng $1 tỷ mỗi năm. Đổi lại, họ rót tiền cho ông. Trong nhiều năm, ngành công nghiệp dầu mỏ liên tục trì hoãn nộp phạt về môi trường, trong khi ngửa tay nhận trợ cấp tiểu bang.
Đừng quá lạc quan
Giờ đây, châu chấu đã đá ngã xe. Gina Hinojosa tạo nên cột mốc chưa từng có tiền lệ. Bà trở thành đảng viên Dân Chủ đầu tiên chiến thắng tại Texas trong hơn 30 năm qua và là phụ nữ gốc Mỹ Latin đầu tiên đắc cử thống đốc tiểu bang này. Hơn $413 triệu mà Cộng Hòa chi cho việc đổ bê tông giúp “đế chế đỏ” đã đổ sông đổ biển.
Trong bài phát biểu chiến thắng, Thống Đốc Đắc Cử Gina Hinojosa cam kết theo đuổi các chính sách hướng tới người dân, tập trung vào khả năng chi trả và cải thiện hệ thống giáo dục công lập. Bà nhấn mạnh việc xây dựng một chính quyền “lưỡng đảng”.
Dù vậy, một cách thận trọng, có thể nói sự bền vững của chính quyền mới vẫn còn là dấu hỏi. Cử tri Texas phẫn nộ và mất kiên nhẫn, nhưng nhìn chung vẫn là thành phần bảo thủ. Dân chủ có nguy cơ vấp phải phản ứng dữ dội nếu đi quá giới hạn.
Là nơi có số cử tri gốc Mỹ Latin đăng ký đông thứ hai cả nước, Texas cũng là tiểu bang có số người da đen sinh sống đông nhất cả nước. Với việc Texas chiếm 40 phiếu đại cử tri, nếu Dân Chủ duy trì được uy tín và sức mạnh, bản đồ bầu cử sẽ thay đổi theo cách chỉ có thể so sánh với cú chuyển dịch chấn động khi California nghiêng về Dân Chủ kể từ năm 1992. Trước đó, California là “tiểu bang đỏ.” Từ năm 1952 đến 1988, California luôn chọn ứng viên Cộng Hòa trong tất cả kỳ bầu cử, ngoại trừ một lần vào năm 1964, khi ứng viên Dân Chủ Lyndon B. Johnson đánh bại ứng viên Cộng Hòa Barry Goldwater.
Chuck Rocha, cố vấn chiến dịch tranh cử của Gina Hinojosa và James Talarico, với gần 40 năm kinh nghiệm lăn lộn chính trường Texas, cảnh báo: “Những người này (cử tri) tìm đến đảng (Dân Chủ) và ứng cử viên của chúng ta không phải vì họ yêu thích mọi thứ thuộc về Dân Chủ, mà vì họ đang tức giận Cộng Hòa. Chúng ta còn hai năm để thuyết phục họ ủng hộ trong cuộc bầu cử tổng thống. Hiện tại, chúng ta cách mục tiêu đó rất xa. Tôi gọi đây là một ‘cuộc bầu cử cơ hội’: Chúng ta có cơ hội thu hút họ nhưng việc họ ở lại với chúng ta hay không thì hoàn toàn phụ thuộc vào chính chúng ta.” [kn]
