WASHINGTON, D.C. (NV) – Chính quyền Tổng Thống Donald Trump đang yêu cầu Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ tiếp tục hạn chế quyền lực của các toà liên bang, lần này nhằm ngăn việc vô hiệu hóa các sắc lệnh của chính phủ trên toàn quốc, theo Reuters hôm Thứ Bảy, 14 Tháng Mười Một, trong một nỗ lực có thể làm suy yếu khả năng kiểm soát quyền hành pháp của nhánh tư pháp.
Bộ Tư Pháp chính quyền ông Trump đệ đơn yêu cầu Tối Cao Pháp Viện xem xét một phán quyết của Tòa Kháng Án Liên Bang Khu Vực 5, liên quan đến quyền của thẩm phán theo Đạo Luật Thủ Tục Hành Chính (Administrative Procedure Act – APA) ban hành năm 1946.
Theo luật này, các tòa án từ lâu có quyền tuyên bố bất hợp pháp và vô hiệu hóa những quy định của cơ quan liên bang nếu xét thấy vi phạm pháp luật.
Chính quyền ông Trump lập luận rằng khi một quy định bị tòa bác bỏ, phán quyết chỉ nên bảo vệ những người trực tiếp khởi kiện, thay vì ngăn chính phủ áp dụng quy định đó đối với toàn thể người dân.
Nếu Tối Cao Pháp Viện chấp thuận, chính phủ có thể tiếp tục thi hành một quy định đối với hàng triệu người, ngay cả sau khi tòa án xác định quy định ấy bất hợp pháp trong một vụ kiện khác.
Cuộc tranh chấp bắt nguồn từ luật bảo vệ bệnh nhân trước những hóa đơn y tế bất ngờ.
Một hiệp hội bác sĩ tại Texas cùng các nhà cung cấp dịch vụ cứu thương bằng đường hàng không kiện các quy định liên bang về mức thanh toán bảo hiểm, cho rằng vi phạm APA và khiến khoản bồi hoàn của họ bị giảm không hợp lý.
Hồi Tháng Tám, Tòa Kháng Án Liên Bang Khu Vực 5 tại New Orleans vô hiệu hóa một phần quy định trên phạm vi toàn quốc.
Điều đáng chú ý là chính quyền ông Trump không yêu cầu xét lại kết luận quy định ấy bất hợp pháp, mà muốn Tối Cao Pháp Viện tước bỏ quyền vô hiệu hóa quy định trên toàn quốc của các tòa cấp dưới.
Đây là nỗ lực thứ hai của chính quyền ông Trump nhằm giới hạn quyền lực nhánh tư pháp.
Hồi Tháng Sáu, 2025, Tối Cao Pháp Viện giới hạn quyền ban hành các lệnh ngăn chặn chính sách trên toàn quốc của các toà liên bang. Phán quyết khi đó xuất phát từ cuộc tranh chấp về sắc lệnh hạn chế quyền công dân theo nơi sinh của ông Trump.
Tuy nhiên, đến Tháng Sáu, 2026, Tối Cao Pháp Viện ra phán quyết 6-3 bác bỏ chính sách hạn chế quyền công dân theo nơi sinh, xác định chính sách này vi hiến.
Theo Reuters, kể từ khi trở lại Tòa Bạch Ốc, ông Trump phải đối mặt hàng trăm đơn kiện liên quan đến chính sách di trú, trục xuất hàng loạt, cắt giảm ngân sách nghiên cứu và những biện pháp hạn chế quyền của người chuyển giới.
Giáo Sư Luật Aditya Bamzai thuộc University of Virginia nhận định nếu chính quyền thắng kiện, ngành hành pháp có thêm quyền linh hoạt trong việc thực thi chính sách.
Ngược lại, Giáo Sư Ronald Levin thuộc Washington University cảnh báo việc loại bỏ quyền vô hiệu hóa quy định trên toàn quốc khiến những sắc lệnh bất hợp pháp tồn tại lâu hơn.
Đáng chú ý, một số tiểu bang do Cộng Hòa lãnh đạo, gồm Texas và Florida, cũng phản đối việc thu hẹp quyền của tòa án theo APA, vì cho rằng đây là công cụ quan trọng để ngăn chính phủ liên bang vượt quá thẩm quyền.
Về mặt hiến pháp, cuộc tranh chấp đặt ra câu hỏi căn bản về nguyên tắc tam quyền phân lập: Nếu tòa án xác định một quy định liên bang bất hợp pháp nhưng không thể ngăn chính phủ tiếp tục áp dụng rộng rãi, quyền kiểm soát của ngành tư pháp đối với hành pháp sẽ còn hiệu lực đến đâu? (MPL) [kn]