Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) fordæmir ágengar markaðsaðferðir tóbaksiðnaðarins til að ánetja ungt fólk og varar við hraðri útbreiðslu nikótínpúða á heimsvísu.
„Ríkisstjórnir eru að sjá notkun þessara vara breiðast hratt út, sérstaklega meðal unglinga og ungs fólks sem er beitt ágengum og villandi aðferðum,“ sagði Etienne Krug, yfirmaður hjá WHO.
Í fyrstu skýrslu WHO um vörurnar segir að púðarnir, sem séu hannaðir til að vera ávanabindandi og séu oft markaðssettir sem „nútímalegir“, „óáberandi“ og „tóbakslausir“, breiðist svo hratt út um lönd að reglugerðir ná ekki að halda í við þróunina.
Hvetur til hertra reglugerða
WHO hvetur ríkisstjórnir til að herða reglugerðir til að takast á við málið.
Eins og staðan er núna hafa um 160 lönd engar sérstakar reglugerðir um nikótínpúða. Aðeins 16 banna sölu þeirra á meðan 32 önnur hafa einhverjar reglugerðir.
Í skýrslunni er meðal annars kallað eftir banni eða ströngum takmörkunum á bragðefnum í nikótínpúðum og banni við auglýsingum, kynningu og kostun á vörunum.
Stofnunin hvetur einnig til strangra aldurstakmarkana og smásölueftirlits, skýrra heilsuviðvarana og hlutlausra umbúða, og hárra skatta til að draga úr því að fólk hafi efni á vörunum.
Yfir 23 milljónir eininga seldar
Sala á nikótínpúðum náði yfir 23 milljörðum eininga árið 2024, sem er yfir 50 prósenta aukning frá fyrra ári, og alþjóðlegur markaður fyrir nikótínpúða var metinn á tæpa 7 milljarða dollara á síðasta ári, en salan var mest og jókst hraðast í Norður-Ameríku.
Eitt vinsælt vörumerki nikótínpúða sem var í boði í um 9.000 smásöluverslunum í Bandaríkjunum árið 2017 var komið í sölu í yfir 150.000 smásöluverslunum árið 2024.
Utan Bandaríkjanna eru púðarnir vinsælastir í Evrópulöndum eins og Þýskalandi, Póllandi og Svíþjóð, en spáð er örum vexti í ýmsum öðrum löndum, þar á meðal Pakistan.
WHO leggur áherslu í skýrslunni á að nikótín sjálft sé „mjög ávanabindandi“ og sérstaklega skaðlegt fyrir ungt fólk þar sem heilinn sé enn að þroskast. Nikótínneysla á unglingsárum geti haft áhrif á heilaþroska, þar á meðal áhrif á athygli og nám, og auki líkurnar á langtímafíkn og notkun.
Þá er einnig lögð áhersla á heilsufarsáhættu sem fylgir nikótínneyslu, þar á meðal fyrir hjarta- og æðakerfi og geðheilsu.
mbl.is/Eggert Jóhannesson
„Gleymdu reglunum“
WHO gagnrýnir útbreiddar aðferðir iðnaðarins til að höfða til ungs fólks, þar á meðal flottar umbúðir og bragðtegundir eins og tyggjó og gúmmíbangsa. Markaðssetning með áhrifavöldum og mikil kynning á samfélagsmiðlum var einnig notuð, sem og kostun á tónleikum og íþróttaviðburðum eins og Formúlu 1.
Fordæmd eru einnig skilaboð markaðssetningarinnar, þar sem áhersla er lögð á „óáberandi“ notkun og að forðast uppgötvun foreldra og kennara, með slagorðum eins og: „Gleymdu reglunum“ og „Hvenær sem er, hvar sem er“, ásamt myndum af stöðum þar sem reykingar eru venjulega bannaðar, eins og á veitingastöðum og í almenningssamgöngum.
WHO gagnrýnir tilraunir fyrirtækjanna til að kynna nikótínpúða sem öruggari en hefðbundnar sígarettur og jafnvel sem hjálpartæki fyrir reykingafólk til að hætta.
Jorge Alday, yfirmaður alþjóðlegu eftirlitsstofnunarinnar STOP sem fylgist með tóbaksiðnaðinum, tekur undir gagnrýni WHO og lýsir nikótínpúðum sem „litlum fræjum faraldurs sem tóbaksfyrirtækin eru að sá alls staðar“.
Í yfirlýsingu varaði hann við því að „markaðssetning nikótínpúða í dag líkist mjög því sem við sáum fyrir 10 árum áður en rafrettufaraldurinn meðal ungmenna hófst“.
