Etiópia, Ethioobserver, Inglês/Amárico

በስንታየሁ ግርማ አይታገድ

አሁን ያለንበት የሉላዊነት (Globalization) ዘመነ ዓለም በምርት፣ በፋይናንስና በገበያ ትስስር አገሮችን እርስ በእርስ በጥብቅ ያቆራኘ በመሆኑ፣ በአንድ አካባቢ የሚከሰት ጂኦ ፖለቲካዊ ቀውስ በሌሎች አገሮች ላይ የሚያሳድረው ተፅዕኖ የጎላ ነው። የአሁኑ ዘመን መሪ ቃል ‹‹Think globally, act locally›› (አስተሳሰብህ ዓለም አቀፋዊ፣ ተግባርህ አካባቢያዊ ይሁን) የሚለው መርህ የአገሮችን የፖሊሲ አቅጣጫ የሚወስን ሆኗል።

በዓለም አቀፉ የንግድና የኢነርጂ መስመር ውስጥ የሆርሙዝ ወሽመጥ (Strait of Hormuz) ወሳኝ የደም ሥር ነው። መረጃዎች እንደሚያሳዩት በየቀኑ ከ20 ሚሊዮን በርሜል በላይ ድፍድፍ ነዳጅ (ይህም በባህር ከሚጓጓዘው የዓለም የነዳጅ አቅርቦት ወደ 30 በመቶ ገደማ ነው) የሚሻገርበት ይህ ጠባብ የውኃ መስመር፣ በፋርስ ባህረ ሰላጤ አገሮችና በዓለም አቀፉ ማኅበረሰብ መካከል የሚፈጠሩ ውጥረቶችና ፍጥጫዎች መናኸሪያ ሆኖ ቆይቷል።

ምንም እንኳን ኢትዮጵያ ከወሽመጡ በሺዎች የሚቆጠሩ ኪሎ ሜትሮች ርቃ በምሥራቅ አፍሪካ የምትገኝ ቢሆንም፣ በቀጣናው የሚከሰት ማንኛውም የፀጥታ መታወክ በአገሪቱ የማክሮ-ኢኮኖሚ፣ የንግድ ዋስትና እና ሥልታዊ ብሔራዊ ጥቅሞች ላይ ከፍተኛ ጥላ ያሳርፋል።

1. የሆርሙዝ ቀውስና የኢትዮጵያ ማክሮ ኢኮኖሚያዊ ሥጋቶች

የሆርሙዝ ወሽመጥ በከፊልም ሆነ ሙሉ በሙሉ መዘጋት፣ ወይም በአካባቢው የሚቀሰቀስ ወታደራዊ ግጭት በኢትዮጵያ ሁለንተናዊ ዕድገት ላይ የሚያስከትላቸው ተፅዕኖዎች በሦስት ዋና ዋና ሥጋቶች ከፍሎ ማየት ይቻላል፡፡

ሀ. የነዳጅ ዋጋ ንረትና የአገር ውስጥ የዋጋ ግሽበት

ኢትዮጵያ ሙሉ በሙሉ በሚባል ደረጃ የነዳጅ ፍላጎቷን የምታሟላው ከባሕረ ሰላጤው አገሮች (በተለይም በጂቡቲ በኩል በሚገባ የነዳጅ ምርት) ነው። በወሽመጡ ላይ የሚፈጠር ቀውስ የዓለም አቀፍ ነዳጅ አቅርቦትን በማስተጓጎል በባሬል የሚሸጠውን የነዳጅ ዋጋ በአንድ ጀንበር ሰማይ ጥቆ እንዲወጣ ያደርገዋል። ይህ የዓለም ገበያ ንረት በቀጥታ ወደ አገር ውስጥ በመጋባት የሚከተሉትን ቀውሶች ያስከትላል፡፡

• የትራንስፖርት ወጪ መናር- የሕዝብና የጭነት ትራንስፖርት ታሪፍ በከፍተኛ ሁኔታ ይጨምራል።
• የእሴት ሰንሰለት መቋረጥ- የግብርና ግብዓቶች (ማዳበሪያ) እና የኢንዱስትሪ ምርታማነት ወጪዎች ይጨምራሉ።
• የመሠረታዊ ሸቀጦች የዋጋ ግሽበት- የምግብና የፍጆታ ዕቃዎች ዋጋ በመናሩ በዝቅተኛው የኅብረተሰብ ክፍል ላይ የመግዛት አቅም ጫና ይፈጥራል።

ለ. የሎጂስቲክስ መስተጓጎልና የመድን ዋጋ (War Risk Premium) ጭማሪ

የፋርስ ባህረ ሰላጤ አለመረጋጋት ወደ ቀይ ባህርና ወደ አደን ባህረ ሰላጤ የሚገቡ ዓለም አቀፍ የመርከብ ድርጅቶች ላይ ከፍተኛ የደኅንነት ሥጋት ይፈጥራል።

• የጦርነት ሥጋት ክፍያ (War Risk Premium)- የኢንሹራንስ ኩባንያዎች በቀጠናው ለሚንቀሳቀሱ መርከቦች የሚጠይቁት የመድን ዋጋ በከፍተኛ ደረጃ ይጨምራል።
• የወጪና ገቢ ንግድ መስተጓጎል- ይህ ጭማሪ ኢትዮጵያ በጂቡቱ ወደብ በኩል ለምታስገባቸውና ለምትልካቸው ምርቶች (ቡና፣ ሰሊጥ ወዘተ) ላይ ተጨማሪ የሎጂስቲክስ ወጪ በመሆን የንግድ ሚዛኑን (Trade Balance) ይበልጥ ያዛባዋል።

ሐ. በውጭ ምንዛሪ (Forex Reserves) ላይ የሚፈጠር ጫና

የነዳጅና የሎጂስቲክስ ዋጋ ሲጨምር፣ አገሪቱ እነዚህን መሠረታዊ ፍላጎቶች ለማሟላት የምታወጣው የውጭ ምንዛሬ መጠን በከፍተኛ ሁኔታ ይጨምራል። ይህ ሁኔታ አስቀድሞ ለልማት ፕሮጀክቶች፣ ለጤናና ለትምህርት መሠረተ ልማት ግንባታ የታቀዱ ውስን የዶላር ምንጮችን ወደ ነዳጅ ግዥና ድጎማ እንድታዞር ያስገድዳታል። ይህም የውጭ ዕዳ ክፍያና የሪፎርም ዕቅዶች ላይ ጫና ይፈጥራል።

2. የኢትዮጵያ ሥልታዊ የመቋቋሚያ ዕርምጃዎች

ኢትዮጵያ እነዚህን ከውጭ የሚመጡ (External Shocks) ተፅዕኖዎችን ለመቋቋም የምትከተላቸው ሥልቶች በአጭር፣ በመካከለኛና በረዥም ጊዜ ዕቅዶች ተከፍለው በተግባር ሊተረጎሙ ይገባል፡፡

3. የዲፕሎማሲ ሚናና ቀጣይ አቅጣጫዎች

የሆርሙዝ ወሽመጥ ቀውስ የኢኮኖሚ ሥጋት ብቻ ሳይሆን የረቀቀ የጂኦ ፖለቲካ ፍጥጫ ውጤት በመሆኑ፣ ኢትዮጵያ የምትከተለው መፍትሔ ከኢኮኖሚ ዕርምጃዎች ባለፈ ንቁና ሥልታዊ የዲፕሎማሲ እንቅስቃሴን ይጠይቃል። የባህረ ሰላጤው አገሮት መረጋጋት ከኢትዮጵያ ብሔራዊ ደኅንነትና የንግድ ዋስትና ጋር በቀጥታ የተሳሰረ ነው።

ስለሆነም አገሪቱ ከቀውሱ ራሷን ለመጠበቅና በቀጣናው ያላትን ተሰሚነት ለመጠቀም የምትከተላቸው የዲፕሎማሲ አቅጣጫዎች በሚከተሉት አራት ምሰሶዎች ላይ ሊገነቡ ይገባል፦

ሀ. የባለብዙ ወገን ዲፕሎማሲ (Multilateral Diplomacy) እና የቀይ ባህር ፎረም

ኢትዮጵያ በቀይ ባህር፣ በኤደን ባህረ ሰላጤና በህንድ ውቅያኖስ አካባቢ የሚነሱ የፀጥታ ሥጋቶች ላይ የጋራ መፍትሔ ለመፈለግ በሚደረጉ ዓለም አቀፍ መድረኮች ላይ ድምጿን ማሰማት ይኖርባታል።

• ምንም እንኳን አገሪቱ ቀጥተኛ የባህር በር ባይኖራትም፣ የቀጣናው ዋነኛ የንግድ ተጠቃሚና የሕዝብ ቁጥር መናኸሪያ በመሆኗ፣ በቀይ ባህር ፎረም (Red Sea Forum) እና መሰል ስብስቦች ላይ የአግላይነት ሳይሆን የባለድርሻነት ሚናዋ እንዲከበር በፅኑ መደራደር ይኖርባታል።

ለ. ከባህረ ሰላጤው አገሮች ጋር ሥልታዊ ወዳጅነት መፍጠር (Strategic Realignment)

ኢትዮጵያ ከዋነኞቹ የባህረ ሰላጤው ኃይሎች (በተለይም ከተባበሩት ዓረብ ኤምሬትስና ሳዑዲ ዓረቢያ) ጋር ያላትን የሁለትዮሽ ግንኙነት ማጠናከር ይኖርባታል። ይህ ግንኙነት በሁለት መልክ ጥቅም ይሰጣል፡፡

1. የአቅርቦት ዋስትና፦ ቀውስ በሚፈጠርበት ወቅት እንኳ ልዩ የነዳጅ አቅርቦት ስምምነቶች (Concessional or Deferred Payment Agreements) እንዲኖሩ መንገድ ይከፍታል።
2. የኢንቨስትመንት ፍሰት፦ የባህረ ሰላጤው አገሮች ፈንድ በኢትዮጵያ የታዳሽ ኃይልና የሎጂስቲክስ መሠረተ ልማት ላይ እንዲበራከት በማድረግ የጋራ የኢኮኖሚ ጥቅም (Interdependence) መፍጠር ይቻላል።

ሐ. ቀጣናዊ ትስስርን ለደኅንነት ጋሻነት መጠቀም (Regional Integration)

የምሥራቅ አፍሪካ አገሮች የጋራ የንግድና የሎጂስቲክስ ዕጣ ፈንታ ያላቸው በመሆኑ፣ ኢትዮጵያ በምሥራቅ አፍሪካ የልማት በይነ መንግሥታት (IGAD) በኩል የቀጣናውን አገሮች አስተባብሮ የመምራት ሚናዋን ማሳደግ አለባት። ከጂቡቲ፣ ኬንያና ሶማሌላንድ ጋር የሚደረጉ የወደብና የትራንስፖርት ትስስሮች የንግድ ደኅንነትን (Maritime Security) በጋራ ለመጠበቅ የሚያስችሉ የጋራ የፖሊሲ አቋሞችን ለመቅረፅ ያግዛሉ።

መ. የኢነርጂ ዲፕሎማሲ (Energy Diplomacy)

ኢትዮጵያ ያላትን ሰፊ የታዳሽ ኃይል (የኤሌክትሪክ አቅም) ለጎረቤት አገሮች በመሸጥ በቀጣናው ላይ ያላትን የጂኦ ፖለቲካ ተሰሚነት ማሳደግ ትችላለች። የኤሌክትሪክ ኃይል ለጎረቤቶች በስፋት ማቅረብ አገሮቹ ከኢትዮጵያ ጋር ያላቸውን የደኅንነት ትስስር እንዲያጠናክሩ ያደርጋቸዋል። ይህ ደግሞ በባህር በርና በንግድ መስመሮች አጠቃቀም ላይ የተሻለ የመደራደር አቅም (Leverage) ይሰጣል።

የሆርሙዝ ቀውስን ለመቋቋም የሚደረገው የዲፕሎማሲ ጉዞ ‹‹ተለዋዋጭና ሚዛናዊ›› (Neutral and Pragmatic) መሆን አለበት። ኢትዮጵያ በባህረ ሰላጤው ኃይሎች መካከል በሚፈጠሩ ፍጥጫዎች ውስጥ የአንድ ወገን ደጋፊ ሳትሆን፣ የቀጣናውን ሰላምና የባህር መስመሮችን ደኅንነት የምታስቀድም የሰላም ድልድይ ሆና መንቀሳቀስ ይኖርባታል።

የሆርሙዝ ወሽመጥ ቀውስ ለኢትዮጵያ ማክሮ ኢኮኖሚ ትልቅ ሥጋትና ፈተና መሆኑ ባይካድም፣ ይህንን ሥጋት ወደ ዕድል (Opportunity) የመቀየር ሰፊ አማራጮች አሉ። የአገር ውስጥ የታዳሽ ኃይል አጠቃቀምን በማሳደግ፣ የትራንስፖርት ዘርፉን ወደ ኤሌክትሪክ በመለወጥና የሎጂስቲክስ መሠረተ ልማትን በማዘመን የውጭ ጥገኝነትን መቀነስ ይቻላል። ስልታዊ ዝግጁነት፣ ፈጣን የፖሊሲ ዕርምጃዎችና አማራጭ የንግድ መስመሮችን ማጠናከር ኢትዮጵያ በዓለም አቀፍ ቀውሶች የምትገፋ ሳይሆን፣ ቀውሶችን ተቋቁማ የምታልፍ ጠንካራ አገር እንድትሆን ያስችላታል።

ከአዘጋጁ፡- ጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እየገለጽን፣ በኢሜይል አድራሻቸው [email protected] ማግኘት ይቻላል፡፡