Jodi Fournier varði fimmtán dögum úti fyrir húsnæði dómstóls í Plymouth í Massachusetts þar sem hún sat, hlustaði og beið. Hún taldi það köllun sína, persónulega skyldu, að vera viðstödd réttarhöld sem þar er nýlokið. Sýna sakborningi þann stuðning sem henni var kleift.
Sakborningurinn var Lindsay Clancy, 36 ára gömul móðir og hjúkrunarfræðingur, sem játað hefur að hafa kyrkt þrjú ung börn sín til ólífis á heimili þeirra í Duxbury þar í ríkinu á öndverðu ári 2023 samkvæmt fyrirmælum raddar sem hún heyrði í höfði sér. Hún taldi sér skylt að hlýða og reyndi í kjölfarið að binda endi á eigið líf.
Eins og mbl.is og Morgunblaðið greindu frá í gær og í dag úrskurðaði William Sullivan dómari sjö vikna réttarhöld yfir Clancy ógild í gær, það sem upp á ensku kallast „mistrial“.
Bandarískt réttarkerfi reiðir sig á heilbrigða skynsemi óbreyttra borgara til að ákvarða sekt eða sakleysi í afbrotamálum. Þetta eru kviðdómendur, venjulegt fólk, Jón og Gunna, sem valið er af handahófi til að beita hyggjuviti sínu og komast að niðurstöðu um hvort sökum borinn samborgari sé sekur eða saklaus.
Svipað kerfi, þó með afbrigðum, notuðust Íslendingar við á þjóðveldisöld. Í sakamálum þess tíma kváðu kviðdómarnir bjargkviður, búakviður og tylftarkviður upp úrskurð um hvort þeir teldu sakamann sannan að sök. Eins var til goðakviður. Íslenskir kviðdómar eru horfnir úr sögunni.
Hinir bandarísku eru enn við lýði og þurfa kviðdómendur þar í landi að komast að einróma niðurstöðu. Kviðdómur í alvarlegum sakamálum og alríkisglæpum telur oftast nær tólf manns, þegar um minni brot er að ræða má notast við sex kviðdómendur og loks hafa einstök ríki Bandaríkjanna eigin ákvæði um kviðdóma í einkamálum og opinberum málum. Í stærstu málum má kveða allt að 23 borgara í kviðdóm.
Reddington verjandi ávarpar fjölmennan blaðamannafund í Plymouth í gær. Bandarísk þjóð er klofin í afstöðu sinni til máls Clancy.
AFP/Joseph Prezioso
40 klukkustunda fundarhöld
Í þremur tilraunum komst kviðdómur í máli Clancy ekki að niðurstöðu. Þrátt fyrir áeggjan Sullivan dómara gátu kviðdómendur ekki, þrátt fyrir 40 klukkustunda fundarhöld, komið sér saman um hvort Clancy væri sek eða hvort ekki væri unnt að gera hana ábyrga gjörða sinna vegna andlegra annmarka, alvarlegs fæðingarþunglyndis og tvíhverfrar lyndisröskunar eða „bipolar disorder“ sem nú kallast þó oftar geðhvarfasýki.
Eins og kviðdómurinn er bandarísk þjóð einnig klofin í afstöðu sinni.
Fournier beið við hús réttarins til stuðnings Clancy. Katelyn Kazmirci frá Norður-Karlólínu var á leið í jarðarför ástvinar ásamt móður sinni þegar hún sannfærði móður sína um að koma við í dómshúsinu í Plymouth. Kazmirci hafði fylgst með aðalmeðferð málsins á samskiptamiðlinum TikTok og orðið hugfangin af baráttu Clancy og Kevins Reddington verjanda hennar.
Þær Fournier sátu og fylgdust með réttarhöldunum úti á götu innan um fjölda bleikklæddra kvenna sem komnar voru til að sýna ákærðu stuðning sinn.
Einbeittur ásetningur eða alvarleg veikindi
Ekki eru þó allir á eitt sáttir vestanhafs og er þjóðin klofin í afstöðu sinni til sakborningsins, sektar hennar eða sakleysis vegna veikinda hennar. Spurningin sem bandarísk þjóð þráteflir um, jafnt á samfélagsmiðlum sem í fjölmiðlum, er hvort Lindsay Clancy sé glæpamaður eða fórnarlamb.
Ákæruvaldið er á því að hún sé glæpamaður, ásetningur hennar hafi verið einbeittur, gjörðir hennar yfirvegaðar og hendur hennar styrkar þegar hún kyrkti þrjú börn sín til bana í janúar 2023.
Vandræði tólf kviðdómenda við að komast að einróma niðurstöðu í málinu endurspegla deilur 350 milljóna þjóðar. Drysdale-fjölskyldan er bara eitt dæmi. Maryanne Drysdale, 65 ára gömul kona, og 28 ára gömul dóttir hennar telja Clancy þurfa aðstoð heilbrigðiskerfisins, ekki fangaklefa. Þrír synir Maryanne, sem allir eiga börn á svipuðum aldri og börn Clancy þegar hún myrti þau, eru ósammála.
„Þeir sjá þetta bara svart og hvítt, [Clancy] drap börnin og punktur,“ segir Maryanne við breska ríkisútvarpið BBC. „Ég ól þessi börn upp, hvernig getum við haft svona ólíkar skoðanir á þessu?“ spyr móðir fjögurra barna sem greinir á.
Ekki bara smábær í Massachusetts
Aftur að Jodi Fournier. Henni sýnist sem svo að heilbrigðiskerfið hafi brugðist Clancy. „Ein manneskja nægir til að breyta þessari sögu. Þetta er mál allrar heimsbyggðarinnar. Þetta er ekki bara einhver smábær í Massachusetts. Þetta eru […] konur alls staðar,“ segir Fournier við ríkisútvarpið breska.
Timothy Cruz saksóknari ræðir við fjölmiðla eftir úrskurð dómara í gær. Hvað ætlar Cruz að gera? Ákæruvaldið getur hafið ný réttarhöld með nýjum kviðdómi eða boðið Clancy samning, „plea deal“.
AFP/Joseph Prezioso
Á annan tug sérfræðivitna lögðu álit sitt fram við sjö vikna réttarhöld sem nú hafa verið úrskurðuð ógild. Annaðhvort byrjar ákæruvaldið málið upp á nýtt eða semur við Clancy um að játa sig seka gegn vægari refsingu. En hversu væg verður vægari refsing fyrir þrjú manndráp af því sem bandarísk hegningarlög kalla „first degree murder“? Clancy mun aldrei um frjálst höfuð strjúka. Mannlegt samfélag mun aldrei á ný treysta hjúkrunarfræðingi á fæðingardeild sem myrti þrjú börn sín. Hvað mun hún þá gera við börn annarra?
Firrir það Clancy refsiábyrgð að hún hvarf smám saman inn í myrkviði svæsins en mjög sjaldgjæfs fæðingarþunglyndis? Firra þunglyndi, ofskynjanir, tálsýnir og missir hennar á tengslum við raunveruleikann ábyrgð á því að hafa myrt börnin sín?
Fæðingarþunglyndi aldrei viðurkennd greining
Jennifer Tufts, geðlæknir sem átti á annan tug funda með Clancy á fimm mánaða tímabili, segir hana ekki hafa sýnt nein merki um geðrof. Annar geðlæknir, Avram Mack, bar vitni um að bandarísku geðlæknasamtökin hefðu aldrei viðurkennt fæðingarþunglyndi sem greiningu á raunverulegri geðröskun.
Vitnisburðir þeirra hafa aðeins verið olía á þann eld sem nú fer um bandaríska samfélags- og fjölmiðla.
Vincenzo Vazquez, þriggja barna faðir í Illinois, segir kyn sakborningsins úrslitaatriði og spyr hvort almenningur hefði sýnt viðlíka samúð hefði Clancy verið faðir sem myrti börnin sín. „Hvað svo sem fólk er að glíma við held ég að hér sé enga afsökun að finna fyrir þessu, sjáðu til, dreptu þín eigin börn, eða dreptu hvaða börn sem er. Mér finnst sorglegt að sjá hve margir fylkja sér að baki henni. Ég held að fólk ætti frekar að berjast fyrir réttlæti til handa börnum hennar, þremur fallegum börnum sem áttu framtíðina fyrir sér,“ segir Vazquez.
Eitt er víst, að deilunum um Clancy og mál hennar er hvergi nærri lokið, hvorki vestanhafs né í heiminum.
