Islândia, Morgunbladid, Islandês

Þessi hringrás gegnir veigamiklu hlutverki í að dreifa hita um jörðina og hefur afgerandi áhrif á hitastig, úrkomu og veðurkerfi víða, meðal annars í Evrópu.

Mun veikjast um 42–58%

Vísindamenn hafa lengi vitað að hægst hefur á veltihringrásinni, en hún er í dag talin vera á sínum veikasta punkti í 1600 ár. Fram til þessa hafa loftslagslíkön þó skilað afar mismunandi framtíðarspám. Niðurstöður þeirra rannsókna spanna allt frá því að engin breyting muni verða á straumnum til þess að hægjast muni á honum um 65% fyrir árið 2100.

Í nýju rannsókninni var reynt að skera úr um hvaða líkön gætu komist næst því að reynast sannspá. Í því skyni að draga úr skekkjumörkum sameinuðu rannsakendur raunmælingar úr hafinu og niðurstöður mismunandi loftslagslíkana. Niðurstaða rannsóknarinnar var sú að allar líkur séu á að veltihringrásin muni veikjast um helming fyrir lok aldarinnar, eða á bilinu 42–58%. Er það töluvert svartari spá en áður.

Ein ástæða þess að vísindamennirnir telja nýju rannsóknina komast nær nákvæmari niðurstöðu er sögð vera að fyrri líkön hafi vanmetið áhrif ákveðinna þátta. Sérstaklega mun þáttur yfirborðsseltu í Suður-Atlantshafi hafa verið vanmetinn en nýlegar rannsóknir undirstrika að hún hafi töluverð áhrif á veltihringrásina. Í greininni í Science Advances kemur fram að seltu- og hitabreytingar ráða miklu um áðurnefndan „þéttleika“ (e. density) sjávar, sem aftur hefur bein áhrif á styrk straumsins.

Nálægt vendipunkti

Niðurstöðurnar gefa sterklega til kynna að AMOC gæti verið nær vendipunkti en áður var talið. Verði farið yfir þann þröskuld getur það valdið hröðum og jafnvel óafturkræfum breytingum í loftslagskerfinu. Breytingar á hitadreifingu í Atlantshafi geta haft áhrif á loftslag í Evrópu, valdið breytingum á úrkomumynstri og haft áhrif á hafstrauma og vistkerfi.

Hér getur að líta tímaraðir fyrir AMOC, sem og sögulegar spár og framtíðarspár fyrir AMOC út frá loftslagslíkönum.

Þó að rannsóknin fari ekki ítarlega yfir þau samfélagslegu áhrif sem hnignun hringrásarinnar gæti leitt af sér er þó ljóst að slík þróun gæti haft víðtæk áhrif á landbúnað, vatnsauðlindir og lífsskilyrði milljóna manna.

Vísindamenn segja að ljóst sé að hættan á meiri og hraðari breytingum í hafstraumum sé raunveruleg en leggja áherslu á að niðurstöðurnar kalli á frekari rannsóknir.

Þeir segja að einn stærsti óvissuþátturinn þegar kemur að spám um framtíð AMOC sé í raun ekki mismunandi sviðsmyndir um losun gróðurhúsalofttegunda, heldur hreinlega munur á loftslagslíkönunum sjálfum. Þetta er sagt undirstrika mikilvægi þess að bæta líkönin og nýta betur raunmælingar til að draga úr óvissuþáttum og kalla fram áreiðanlegri framtíðarspár.